به نام خداوند جان آفرین

موضوع : چگونگی ساخت تنور در پشند

در یک آدینه ی بهاری زمانی که خانوادگی دورهم گرد آمده بودیم و از گذشته ها می گفتیم . تا اینکه رسیدیم به داستان من و مامان در مورد ساخت تنور در باغ آقا جان وننه (خداوند هر دو را بیامرزد ) احمد از من خواست که آن را بنویسم .

داستان از آنجا آغاز شد که در یک روز تابستان در باغ بودیم که ننه گفت که می خواهد یک تنور در باغ درست کند چون رفتن به ده و تهیه نان گاهی یک روز وقت می گیرد . ننه به عنوان مدیر و سایرین (من ؛ مامان  ؛ دایی مسعود ؛ آرش و رضا ) به عنوان گروه اجرایی کاررا شروع کردیم  . روش کار به این گونه بود که خاک رس الک شده و نرم را با آب مخلوط می کردند و در حین عمل آوردن گل،  بوزوم­بو که همان پشم بز است را به آن اضافه  می کردند و لگد می زدند تا عمل آید .  بوزوم بو  به عنوان الیاف مانع از ترک خوردن  در هنگام خشک شدن و نیز باعث افزایش استحکام در جهت های مختلف می شود. سپس یک سطح را کاملاً مسطح کرده و گل را لوله می کردند و روی هم می چیدند( شکل 1 ).

شکل 1

از آنجا که گل نرم است و بر اثر سنگین شدن له شده و فرو می ریزد یک مرحله نمی توان همه را روی هم چید  و این کار چندین روز طول می کشید. پس از چیده شدن چند لایه­ی نخست محل  لوکوبر را در می آوردند (" لوکوبر" : سوراخی در زیر تنور است ( شکل 2) .

پشت تنور را پِهِن گاو تازه می مالیدند که مانع از قرار گرفتن ناگهانی گِل در مجاورت هوا و خشک شدن سریع آن و جلو گیری از ترک برداشتن آن می شود . سپس یک نفر درون تنور می رفت و با یک سنگ کاملاً صاف رویه­ی درونی را صیقلی می کرد(شکل 2) و دایماً به سطح آن روغن و آب و  پِندیرِکیک(همان پنیرک) می زد. این فرایند طولانی برای چند روز ادامه داشت چراکه این کار مانع از ترک برداشتن می شود و از آنجاییکه سطح بر اثر مالش زیاد مستحکم می شود در هنگام داغ شدن و چسبیدن نان در طولانی مدت به سادگی جدا نمی شود و عمر تنور بالا می رود و در عین حال جدا کردن نان پخته شده نیز آسان­تر می­شود .

شکل 2

  پس از تمام شدن کار و خشک شدن تنور آن را به محل مورد نظر منتقل می کردند  که معمولاً آن را  تِندورستان(= تنورستان) می نامیدند . در تندورستان ابتدا یک چاله به عمقی معادل ارتفاع تنور می کندند و کانالی به اندازه­ی لوکوبر ایجاد می کردند که تا سطح زمین ادامه پیدا می­کرد و جریان هوا را برقرار می کرد . بعد از آن تنور را داخل چاله قرار داده و دور آن را بعنوان عایق حرارتی با پهن گاو و یا الاغ پر می کردند . پس از آن دور تا دور آن را گل ریخته و سطح را با ماله صاف می کردند و سپس طی چند نوبت داخل آن آتش روشن می کردند تا مانند سفالینه ها پخته شده و آماده کار شود.

نويسنده: محمد بهمني

نوروزي خواني سنتي است كه ريشه در فرهنگ ايراني دارد و در ميان تمام فارسي زبانان رواج داشته و به وي‍ژه

در دامنه هاي شمالي و جنوبي البرز هميشه استوار نوروزي خوانان مژده رسيدن بهار را با خود مي آورده اند. البته در ميان ديگر ايرانيان غير فارسي زبان هم سنت هاي مشابهي ديده ميشود كه نشان از ارزش اين روزها در نزد ايرانيان دارد.

در روستاي پشند هم اين سنت ديرين تا چندي پيش برپا بوده و هر سال با نزديك شدن به نوروز نغمه هاي آن در خاطر ميانسالان روستا جان دوباره ميگيرد.

بخشي از يك نوروزي خواني در ادامه آورده شده است:

نوروز و نوسال آمده

اين سال نو باز آمده

گل در گلستان آمده

اين سال نو باز آمده

نوروزي خوانان روستاي فشند، فشندي نبوده و از روستاهاي ديگر و معمولا از اهالي طالقان بودند. نوروزي خواني براي آنها حرفه اي شده و از اين راه درآمدي هم داشتند و از اينرو در اشعار خود مردمان را به بخشش و عيدي بيشتر هم سفارش مي كردند.

اي كربلايي با خدا

دست تو كن جيفي ميان

در بيار صدتا قران

تي كركاني* كين درد نكنه

گت گت تخمان بكنه (گت گت مرغانه كنه)

* كرك (Kork / Korg) = مرغ

اي پير زن فس فسي

چراغ رو بردي زير كرسي

از سور و سنجد مي ترسي

از فشندي هاي گرامي كه اين مطلب رو مي خوانند، خواهشمندم كه اگر به نوروزي خواني هاي ديگر فشندي دسترسي دارند و يا نسخه ديگري از نمونه بالا را دارند با ما درميان گذارند تا از نتيجه اين همكاري، نوشتاري ارزشمند بدست آيد.

ديگر دوستان همو از مراسم مشابه در ديار خود براي ما بگويند و بگذارند اين برخورد فرهنگ ها و سنت ها به آنها جان دوباره دهد.

سرسبزترين بهار تقديم تو باد..................آواز خوش هزار تقديم تو باد

بگذار غم و كينه در اين سال كهن جا ماند............... آرامش و شادي و قرار تقديم تو باد

پشندی ها معتقدند، که زمستان دارای دو چله می باشد، که اولی با نام چله بزرگه از اول دی ماه تا دهم بهمن و دومی از ده بهمن تا انتهای آن ماه به طول می کشد، که دومی را چله کوچیکه مینامند.

می گویند که این دو چله دو برادرند، که اولی با سرمایی نه چندان دشوار زمستانی را می آورد و زمینها را برف پوش می کند، اما برادر کوچک که از چهار روز مانده به اتمام چله بزرگه پیدا می شود، از ناتوانی برادر بزرگ گله می کند، و می گوید که تو نمیتوانی که سرما راه بندازی، و من اگر بیایم، کاری می کنم که بچه در گهواره و پیرزن زیر پتو از سرما یخ ببندند. سر همین ماجرا دعوایی بین برادر بزرگ و کوچک در می گیرد، که حاصل آن سرمایی شدید در 4 روز پیش و 4 روز بعد از دهم بهمن است که به چهار چهار معروف است. برادر بزرگ پس از این نزاع هر ساله، در هنگام رفتن، به برادر کوچک می گوید هر کاری کند، پشتت بهار است و جای تو را خواهد گرفت، و بدین ترتیب دوره چله کوچیکه شروع می شود.

گفتنی است که، پشندی ها اسفند را از نظر شرایط آب و هوایی جز بهار می دانند و معتقدند ، که در آن موقع درختان زنده شده و هوا گرمتر می شود. از جمله زمان های دیگری که در این گاه شماری در زمستان استفاده می شود موارد زیر می باشد:

نفس دزدی: در این روز می گویند اولین نشانه گرمای زمین نشان داده می شود، که روز 35 ام زمستان یا یک روز پیش از چهار چهار است.

نفس آشکار: در این روزنشانه های بیشتری از گرمای زمین نشان داده می شود، و دیگر برف روی زمین ماندگار نخواهد شد، اگر هم برف بنشیند بعد از چند روز آب خواهد شد.

افتِو بوهوت: در هنگام اسفند ماه نیز گاه هایی از نظرآب و هوایی مانند افتو بوهوت وجود دارد. افتو بوهوت در نیمه دوم اسفند اتفاق می افتد که در آن خورشید مدام پشت ابر رفته و بیرون می آید.